dominacja komunizmu w świecie

Nowe napięcia

W 1958 r. przerwany został chwilowy rozejm z Kościołem katolickim. Władza dążyła do ateizacji społeczeństwa. Wojna o „rząd dusz” wybuchła z nową siłą, a jej kulminacja przypadła na rok 1966, kiedy to Kościół obchodził Milenium Chrztu Polski, a władza zorganizowała konkurencyjne obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego. W roku 1967 natomiast, po klęsce wspieranych przez Związek Sowiecki państw arabskich w wojnie z Izraelem, rozpętano kampanię przeciw osobom pochodzenia żydowskiego. Pozycja Gomułki słabła nie tylko przez to, że nie spłacał on kredytu zaufania zaciągniętego u społeczeństwa, ale też w wyniku rozgrywek wewnątrzpartyjnych. 30 stycznia 1968 r. miała miejsce demonstracja studencka przeciw polityce kulturalnej partii. Została ona rozpędzona przez oddziały MO, jednak w marcu akcje protestacyjne, organizowane głównie przez środowiska studenckie, objęły większość dużych miast. Nierzadko były one likwidowane przy użyciu siły, a ich uczestników represjonowano.


Również w 1968 r. wojska Układu Warszawskiego wtargnęły do Czechosłowacji w celu zduszenia „kontrrewolucji” (jak nazywano próby budowania w tym kraju „socjalizmu z ludzką twarzą”). Był to wyraźny sygnał dla krajów demokracji ludowej, że żadne próby reform systemu socjalistycznego nie mogą nastąpić bez akceptacji Związku Sowieckiego.


W grudniu 1970 r. miały miejsce kolejne niepokoje społeczne, tym razem na tle ekonomicznym. W reakcji na podwyższenie cen artykułów żywnościowych tuż przed świętami Bożego Narodzenia, robotnicy na Wybrzeżu zorganizowali liczne strajki i demonstracje. Władza robotnicza, podobnie jak w Poznaniu w roku 1956, otworzyła do robotników ogień. Zginęło łącznie 45 osób, a ponad 1 000 zostało rannych. Tzw. wydarzenia grudniowe spowodowały upadek rządów Gomułki. Stanowisko I sekretarza KC PZPR objął Edward Gierek.