dominacja komunizmu w świecie

Długi marsz po władzę

Upadek cesarskiej dynastii Qing w konsekwencji rewolucji Xinhai i ustanowienie 1 stycznia 1912 r. Republiki Chin otwarło nowy rozdział w dziejach Państwa Środka. Kolejne lata naznaczone były wewnętrznymi konfliktami, prowadzącymi do terytorialnej dezintegracji republiki. Konsolidacji władzy centralnej na przeszkodzie stały ambicje lokalnych przywódców wojskowych i liderów zwalczających się koterii. Proces unifikacji rozpoczął się na południu, gdzie w październiku 1919 r. nacjonaliści reaktywowali partię Kuomintang, która, po zdecydowanym zwycięstwie w wyborach do Zgromadzenia Narodowego w grudniu 1912 r., została pozbawiona udziału we władzy i zdelegalizowana przez prezydenta Yuana Shikai. Po początkowych niepowodzeniach w roku 1920 nacjonaliści zdołali utworzyć konkurencyjny wobec Pekinu ośrodek władzy w Kantonie. Wobec odmowy uznania przez mocarstwa zachodnie, rząd Kuomintangu zwrócił się ku ZSRR, skąd w roku 1923 zaczęła płynąć pomoc. Sowieccy doradcy pomogli w reorganizacji Kuomintangu na wzór KPZR, wspierając przy tym włączenie doń członków Komunistycznej Partii Chin, założonej w lipcu 1921 r. Powstanie KPCh wiązało się z radykalizacją chińskiej inteligencji, znajdującą swój wyraz w studenckich protestach 4 maja 1919 r. w Pekinie. Rozczarowanie postanowieniami traktatu wersalskiego, postrzeganymi jako zdrada ze strony zachodnich sojuszników, prowadziło część intelektualnych elit do odrzucenia idei liberalnej demokracji na rzecz marksizmu.

W roku 1925 rząd w Kantonie powołał do życia Armię Narodowo-Rewolucyjną, która, wyposażona w sowiecki sprzęt, w wyniku tzw. ekspedycji północnej w latach 1926-1928 dokonała reunifikacji Chin. W międzyczasie wyraźnie pogłębiły się różnice wewnątrz Kuomintangu. Napięcie między prawym skrzydłem, kierowanym przez głównodowodzącego armii Czang Kaj-szeka, a lewym, wspieranym przez komunistów z KPCh, narastało, prowadząc ostatecznie do wybuchu w roku 1927 dziesięcioletniej wojny domowej, którą przerwała dopiero japońska agresja.

W kontrolowanych przez komunistów (i powołaną przez nich do życia Armię Czerwoną) strefach, zwanych sowietami, dochodziło do okrucieństw, stanowiących zapowiedź przyszłego masowego terroru. W sowiecie Huai Lufeng, ustanowionym w listopadzie 1927 r. przez komunistycznego aktywistę chłopskiego Peng Pai, w ciągu zaledwie czterech miesięcy istnienia zginąć miało ponad 10 tysięcy ludzi, a zbiec z obawy przed przemocą około 50 tysięcy. Peng Pai wykorzystywał klanowe konflikty, podsycał nienawiść mas do lepiej sytuowanych mieszkańców wsi, urządzał pokazowe procesy zakończone publicznymi egzekucjami. Jego przykład okazał się inspirujący dla innego chłopskiego przywódcy, Mao Zedonga, który we wrześniu 1927 r. stanął na czele „powstania jesiennych zbiorów” w prowincjach Hunan i Jiangxi. Działania te były efektem zmiany strategii KPCh. Wobec rozbicia komunistycznego ruchu robotniczego w miastach, działania miały odtąd skupiać się na terenach wiejskich. Siły Mao Zedonga w krótkim czasie znalazły się w odwrocie, znajdując schronienie w górskim regionie Jingganshan, gdzie w 1931 r. proklamowano Chińską Republikę Rad. W październiku 1934 r. pod naporem wojsk Kuomintangu Armia Czerwona rozpoczęła trwający rok długi marsz do prowincji Shanxi na północy, gdzie skupiły się oddziały komunistów wyparte z innych części kraju.

Długi marsz ugruntował pozycję Mao, krytykowanego wcześniej za eskalację terroru i odsuniętego na pewien czas od władzy. W czasie funkcjonowania rewolucyjnej bazy dał się on poznać jako bezwzględny przywódca, nie cofający się przed użyciem najbardziej drastycznych środków wobec konkurentów we własnym obozie. Oponenci Mao – oskarżeni o przynależność do tajnej „Ligi Antybolszewickiej” – padli ofiarą czystki, której apogeum wyznacza masakra zbuntowanego batalionu Armii Czerwonej w grudniu 1930 r. Rządy komunistów na opanowanych przez nich obszarach dotknęły jednak przede wszystkim ludność cywilną. Ostrze terroru zwrócone było przeciwko klasyfikowanym jako „właściciele ziemscy” mieszkańcom wsi, przy czym kryteria tej klasyfikacji były nieostre i zmienne. Część autorów szacuje liczbę ofiar komunistycznej przemocy w latach 1927-1931 w samej prowincji Jiangxi na 186 tysięcy.

Jako nieformalny przywódca partii, Mao Zedong kontynuował politykę eliminacji konkurentów i czystek we własnych szeregach w prowincji Shanxi. Po usunięciu części lokalnej elity partyjnej i marginalizacji grupy wykształconych w Moskwie działaczy w roku 1942 przystąpił do rozprawy ze wspierającymi komunistów intelektualistami. Zachęceni do swobodnej krytyki polityki partii, zostali następnie zmuszeni do udziału w upokarzających seansach polegających na publicznej samokrytyce. Podporządkowanie nauki i sztuki polityce urosło do rangi oficjalnej zasady. Shanxi było poligonem dla komunistycznego aparatu terroru, który zdobyte tu doświadczenia powielił na ogólnochińską skalę po zwycięstwie nad Kuomintangiem.

Mimo porozumienia w sprawie utworzenia wspólnego frontu KPCh i Kuomintangu przeciw Japończykom, podczas wojny dochodziło do zbrojnych konfliktów między sojusznikami. Komuniści wykorzystali też zaangażowanie armii Republiki Chińskiej w walkę z najeźdźcą w celu rozbudowania swej bazy. Po kapitulacji Japonii wzmocnieni zostali dostawami broni przejętej przez ZSRR od Armii Kwantuńskiej. W czerwcu 1946 nastąpiła eskalacja konfliktu i Państwo Środka ponownie pogrążyło się w wojnie domowej. Dnia 1 października 1949 r. w Pekinie tryumfujący komuniści ogłosili powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Wojska Kuomintangu wraz z administracją cywilną wycofały się na Tajwan.